از برگزیده شدن کاظمی و احمد شاه مسعود تا نمایش مستند مأموریت خدا

کتاب بلخ نخستین جایزه ادبی کتاب بلخ عصر امروز دوشنبه 28 مهرماه برگزیدگان خود را شناخت.

مراسم اختتامیه نخستین جایزه ادبی کتاب بلخ عصر امروز دوشنبه 28 بهمن ماه با حضور ابراهیمی ترکمان رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، سیدعباس صالحی معاون فرهنگی وزارت ارشاد، افتخار حسین عارف رئیس موسسه اکو و جمعی از فعالان و پژوهشگران ایرانی و افغان برگزار شد.

تجلیل از محمدحسین جعفریان

در این مراسم از 5 فعال حوزه افغانستان تجلیل شد. این 5 فعال عبارتند از ناصر جهان‌شاهی رایزن فرهنگی ایران در افغانستان در زمان حاضر، حسن انوشه پژوهشگر و نویسنده فعال در حوزه افغانستان، محمدحسین جعفریان پژوهشگر و نویسنده و دو دوره رایزن فرهنگی ایران در افغانستان، محمدکاظم کهتویی پژوهشگر و رایزن فرهنگی ایران در افغانستان در سالهای گذشته، محمود واعظی پژوهشگر و نویسنده در حوزه افغانستان.

این پژوهشگر جوایز خود را که شامل تندیس جایزه، لوح تقدیر، 5 قطعه سکه بهار آزادی بود را از عسگری معاون فرهنگی سازمان ارتباطات، قهرمان‌سلیمانی، معاون پژوهشی این سازمان، علیرضا مختارپور، دبیر علمی جایزه کتاب بلخ، سیدعباس صالحی، معاون فرهنگی وزارت ارشاد و افتخار حسین عارف دریافت کردند.

امین متولیان مدیر انتشارات بین المللی الهدی در این مراسم طی سخنانی که از روی متن قرائت می کرد، گفت: چندی پیش و همزمان با اوج گرفتن فعالیت همکاران عزیزم در خطه شریف افغانستان مقاله و نوشته‌ای از پژوهشگر فرهیخته محمد امین زواری می‌خواندیم که تاملی بود نمادشناختی در نام‌های بلخ باستانی که در شاهنامه ذکر و درج شده است.

وی افزود: این مقاله بهانه‌ای شد، برای خلق این ایده که این بار نام بلخ را نمادی برای فعالیت فرهنگی مشترک میان سرزمین افغانستان و ایران برگزینیم. تمرکز موسسه الهدی به محور کتاب و نشر اقتضا می‌کرد تا این فعالیت ذیل مقوله کتاب و نشر را نگارش سامان یابد. مجموع این بهانه‌ها و ایده‌های ذهنی تبدیل به طراحی جایزه‌ای به نام جایزه «کتاب بلخ» شد، تا ضمن اشاعه نمادین به خطه‌‌ تمدنی که مهد و مولد بسیاری از مواریث فرهنگی و تولید اسلامی درجه یک ملت شریف افغانستان و ایران است، جنبشی را در میان محققان و نویسندگان و ناشران ایرانی پدید آورد تا ظرفیت‌ها و ظرافت‌های نهفته در زیست سیاسی، مذهبی، فرهنگی و اجتماعی خطه افغانستان را با همت و وسعتی دو چندان موضوع تحقیق و تالیف خود قرار دهند.

متولیان تصریح کرد: بر همین منوال دبیرخانه جایزه در موسسه الهدی شکل گرفت و پس از سامان گرفتن مقدمات مرحله شناسایی و فراخوان و گردآوری و تجمیع آثار آغاز شد. پس از این مرحله آثار شناسایی شده در کمیته علمی و کارشناسی دبیرخانه در اختیار کارشناسان و محققان قرار داده شد تا پس از بررسی و امتیازدهی آثار برگزیده و منتخب مشخص شوند. حاصل این فرایند کارشناسانه انتخاب 25 اثر برگزیده است.

مدیر انتشارات الهدی با اشاره به جایزه کتاب بلخ تصریح کرد: موضوع جایزه کتاب بلخ شناسایی و انتخاب کتاب‌های منتشر شده در دوره حیات طیبه جمهوری اسلامی ایران است که به یکی از موضوعات سیاسی، مذهبی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، ادبی و هنری سرزمین و ملت شریف افغانستان پرداخته‌اند. امید که در دوره‌های آتی این جایزه وجه دو سویه بیابد و آثار نشر شده از افغانستان نیز که به ایران پرداخته‌اند موضوع این جایزه قرار بگیرند. آثار منتشر شده از سال 1358 تا 1390 در این دوره بررسی شده‌اند، با این فرض که این جایزه دوسالانه است و بررسی آثار سال‌های 90 به بعد به دوره بعدی واگذار می‌شود.

وی همچنین عنوان کرد: تعداد 500 کتاب طی مکانسیم‌های مختلف و در حد توان دبیرخانه شناسایی و تجمیع شد و از سوی دیگر تکثر و تنوع موضوعات و گستره آنها سبب شد که شورای علمی آثار منتخب را در حوزه‌های مختلف مستقل و فارغ از رتبه آنها برگزیند و مشخص کند.در طول سال‌های گذشته فرهیختگان و فرزانگان بسیاری بخشی از حیات پربرکت خود را در مسیر خدمت به فرهنگ مشترک افغانستان و ایران سپری کردند و به همین دلیل شورای علمی دبیرخانه مصمم شد تا در این آیین از این افراد سپاسگزاری و قدردانی کند.

متولیان گفت: تنوع و تکثر و گستره موضوعی این آثار موجب شد تا شورای علمی آثار منتخب در حوزه های مختلف را فارغ از رتبه آن ها برگزیده اعلام کند،  تا در دوره بعدی رتبه بندی آثار منتخب لحاظ شود. امیدواریم با همکاری معاونت فرهنگی وزارت ارشاد  از ناشران آثار برگزیده 100 جلد کتاب خریداری شود.

ابوذر ابراهیمی‌ترکمان رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی نیز دیگر سخنران این مراسم بود.وی در سخنانی با بیان این مطلب که افغانستان از دیرباز برای ما دست کم در حوزه ادبیات بسیار عزیز،  بزرگ و مهم بوده است،  به ویژه ادیبان بزرگی مه افغانستان در دامن خود تربیت کرده است فراموش شدنی نیستند، شعر افغانستان را مگر می شود فراموش کرد؟

ترکمان:  برگزاری جایزه کتاب بلخ فصل نوینی در توسعه روابط‌ فرهنگی دو کشور است

وی در ادامه به متنی که برای قرائت در این مراسم تهیه کرده بود، اشاره کرد و گفت: برگزاری جایزه کتاب بلخ، حرکتی ارزشمند و مایه امیدواری است و گامی مهم در راستای تقویت تعاملات فرهنگی بین دو کشور دوست و همسایه جمهوری اسلامی ایران و جمهوری افغانستان به‌شمار می‌رود. برگزاری این جایزه در واقع، نشانگر توجه خاص ایران به مقوله فرهنگ و ادب بوده و نویدبخش فصل نوینی در توسعه روابط‌ فرهنگی دو کشور است.مشترکات فرهنگی ایران و افغانستان به اندازه‌ای ریشه‌دار و مستحکم است که همچون روحی واحد در پیکره دو کشور دمیده شده است. این رابطه و پیوستگی در تعاملات فرهیختگان دو کشور بروز یافته و نمود این موضوع در فراوانی آثار فرهنگی تالیف شده توسط اندیشمندان دو کشور مشاهده می‌شود.

ابراهیمی ترکمان  با اشاره به محمود افشار یزدی گفت:  مرحوم یزدی پس از تالیف کتاب «افغان‌نامه» به صراحت اعلام کرد که بعد از علاقه به وطنم ایران، هیچ کشوری را به اندازه افغانستان دوست ندارم و بعد از افغانستان پاکستان را دوست دارم. وی در جایی دیگر گفت که ادبیات و شعر از امور معنوی و مشترک است. وحدت ادبی و فرهنگی غیر از وحدت سیاسی است که هر ملتی جداگانه برای خود دارد. افغانستان بدون تردید بخش مهمی از فرهنگ ایرانی و زبان و ادبیات فارسی است. زبان پهلوی اشکانی در خراسان بزرگ که قسمتی از آن همین افغانستان است، به عرصه رسیده و جای خود را به پهلوی ساسانی داده است. زبان دری که همین فارسی فصیح کنونی باشد، از سغد و سمرقند و بخارا و بلخ سرچشمه گرفته و در بلخ و غزنه افغانستان توسعه یافته است.

ترکمان: ایجاد سازمان فرهنگی و هنری مشترک نقطه عطفی در مسیر توسعه همگرایی بین سه کشور فارسی زبان

وی با بیان این مطلب که از روزگاران گذشته، افغانستان و ایران افتخارات مشترکی داشته‌اند. گفت: در سال‌های گذشته تلاش‌هایی برای همگرایی‌های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی در بین سه کشور ایران، تاجیکستان و افغانستان انجام شده است. امیدوارم ایجاد سازمان فرهنگی و هنری مشترک نقطه عطفی در مسیر توسعه همگرایی بین سه کشور هم فرهنگ و هم زبان باشد. گسترش و تقویت روابط میان ایران و افغانستان در زمینه‌های سیاسی و اقتصادی جز از مجرای دیپلماسی فرهنگی که مسیری مطئمن و پایدار برای افزایش همگرایی است، ممکن نخواهد شد. در دیپلماسی فرهنگی؛ زبان و ادبیات فارسی نقش اصلی را دارد و در این زمینه ترجمه و نشر آثار ادب فارسی و تعاملات ادبی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است، چرا که هیچ زبانی در جهان بدون نگارش نمی‌تواند به حیات خود ادامه دهد و قلمرو خود را گسترش بخشد. این حقیقتی انکارناپذیر است که برای زنده نگاه داشتن زبان و ادبیات فارسی باید گفتمان و تولید فرهنگی داشت.

رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی گفت:  ایده برگزاری جایزه بلخ، اقدامی نمادین از سوی ایران به پاس احترام به گستره روابط فرهنگی دو کشور و حافظ میراث معنوی و فرهنگی دو ملت بزرگ ایران و افغان است.

اجرای موسیقی هزاره ای افغانستان، تجلیل از فعالان ایرانی در موضوع افغانستان بخش دیگری از این مراسم بود.

شعر، زبان پیوند دهنده ایران و افغانستان

سیدعباس صالحی معاون فرهنگی ارشاد در این مراسم در سخنانی با اشاره به روابط ایران و افغانستان گفت: روابط ایران و افغانستان نه تنها در طول تاریخ وجود داشته بلکه فراتاریخی است و از دوره اساطیری این روابط مطرح بوده است. همانطور که می دانیم به روایت فردوسی زال پسر سام با رودابه دختر مهراب کابلی ازدواج می‌کند و قهرمانی شاهنامه از دل این ازدواج برمی‌آید. بعدها هم آنگاه که تاریخ تدوین می‌شود روابط این دو ملت تداوم ویژه‌ای می‌یابد قدم به قدم از قبل از اسلام تا پاس از اسلام.

وی ادامه داد: در کتیبه‌های هخامنشیان نیز نام اقوام آریایی که مطرح می‌شود قوم‌های ایران و افغانستان امروزی نیز وجود دارند قابل توجه هستند. پس از اسلام نیز این دو مجموعه با هم خندیده و گریسته‌اند با هم شادی کرده و غم‌ها را تقسیم کرده‌اند. بلخ و نیشابور در قرن سوم و چهارم با هم اوج تمدن را تجربه کرده و آنگاه که حمله مغول آغاز شد بلخ سالیانی زودتر و نیشابور سالیانی دیرتر فروریختند و جوامعی را در فراغ تمدنی خود نهادند. به گفته صالحی این دوملت اشتراکات و ارتباطات متعددی داشته و دارند. گذشته از این تاریخ دراز دو ملت زبان فارسی علقه مشترک بعدی میان این دو ملت است. اگر سه ملت هستند که زبان فارسی در آنها رسمی است باز ایران و افغانستانند که هم با این زبان سخن می‌گویند و هم به این زبان می‌نویسند و با مکتوبات خود بیگانه نیستند. 

صالحی به شعر بعنوان زبان پیونددهنده این دو ملت اشاره کرده و گفت: از گذشته قدیمی تاریخ تا کنون شعر نیز پیونددهنده این دو ملت بوده است شاعران دو ملت در طول تاریخ حلقه وصل اتصال زبانی، فرهنگی و قومی دو کشور بودند همچنین در حوزه آیین‌ها و مراسم‌ها و حوزه فرهنگ عمومی مشترکات دو ملت بس گسترده و فراوان بوده است اشتراکات دینی و فرهنگی بین دو ملت عمیق بوده و هر جامعه اسلام را با رگ و پوست و از عمق وجود پذیرفتند. حضور جریان شیعی مقتدر بر افغانستان به مانند ایران از نقطه‌های مشترک دیگر دو ملت است.

معاون فرهنگی ارشاد با اشاره به پیروزی  انقلاب اسلامی ایران گفت انقلاب اسلامی ایران نیز یک نگاه مضاعف در این قرابتها ایجاد کرد. پژواک انقلاب یک پژواک فراملی بود اما در حوزه افغانستان تأثیرات ویژه خود را گذاشت. شعر و ادبیات برادران افغان ملهم شده از انقلاب ایران بود و عملا بخشی از شعاع انقلاب در ادبیات نوین افغان خود را نمایان کرده است.

صالحی با بیان این مطلب که امروزه به سختی می توان شعر و ادبیات انقلاب را از شعر و ادبیات افغانستان متمایز کرد گفت: هر دو مجموعه با یک لحن و تشابه بسیار از این حادثه بزرگ سخن می گویند، همچنین مجموعه در فضای این سه دهه دغدغه استقلال‌خواهی و مبارزه با قدرت طلبی‌های فزاینده استعمار را داشته اند شعار استکبارستیزی شعار هویتی هر دو ملت بوده است. چند دهه مقاومت مردم افغانستان نیز مقاومت برای اسلام بود مقاومت علیه قدرتطلبی‌‌های لیبرالی غربی بود. هر دو جامعه ایران و افغانستان درگیر این افزونخواهی‌ها بودند و همچنان کینه‌ای که استکبار از هر دو ملت دارد بابت این مسیر عزت خواهی و استقلال طلبی است.

این مقام مسئول در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جریان های تکفیری گفت: هر دو ملت ایران و افغانستان درگیر جریان های تکفیری و خشونت طلبانه هستند جریان‌هایی که نمی‌خواهند اسلام با وجه رحمانی و انسانی به نمایش درآید.جریان های تندگرایانه افراطی مشکلات بسیاری برای مشترکات گسترده ملت ایران و افغانستان ایجاد می کند که لازم است برای مقابله با این جریان ها توجهات جدیتری به ابعاد این اشتراکات صورت گیرد.

صالحی با اشاره به چالش‌های پیش‌رو در برابر اشتراکات فرهنگی ایران و افغانستان گفت: نگرش‌های افراطی قومی مذهبی که تلاش می‌کند اشتراکات را ندیده و بر افتراقات دو ملت تأکید کرد چه در ایران و چه در افغانستان مانع تداوم ارتباط هویتی در جامعه است. همچنین کلیشه‌های غلط، صنعت اطلاع‌رسانی و … مانع دیگری برای تداوم ارتباطات مطلوب است. کسانی که به تداوم این ارتباطات می اندیشند باید بکوشند با تدابیر و راهکارهایی این ارتباطات عمیق و گسترده را تداوم بخشند.همچنین از یک سو لازم است نکات رسانه‌ای افزایش پیدا کند تا همبستگی دو ملت افزایش یابد.

معاون فرهنگی ارشاد از سه پیشنهادی برای افزایش تداوم روابط بین دو ملت نام برد و گفت: پیشنهاد نخست همان افزایش تحرکات رسانه ای است که به آن اشاره کردم چرا که رسانه ها مسئولیت اندکی در این زمینه ندارند اما پیشنهاد دوم من تشکیل مرکز مطالعات ایران و افغانستان که می تواند اقدامی برای مباحث میراثی، جاری و آینده‌نگرانه باشد. این دو ملت باید از یک پشتوانه مطالعاتی عمیق‌تری برخوردار شوند.

صالحی همچنین با اشاره به پینشهاد سوم خود از شکل‌گیری یک پارلمان فرهنگی بین دو ملت نام برد و افزود: امروز مفاخر زنده دو ملت اندک نیستند این پارلمان می تواند راهی برای ارتباطات گسترده باز کند.

این جایزه که به بررسی آثار منتشر شده ایران در بازه زمانی 1358 تا 1390 با موضوع افغانستان پرداخته است،  25 اثر را به عنوان برگزیده نخستین دوره معرفی کرد.

کتاب های برگزیده به شرح ذیل هستند:

«آغاز یک پایان» نوشته عبدالقهار عاصی

«احمدشاه مسعود» نوشته احمدشاه مسعود با ترجمه افسر افشاری

«احوال شخصیه شیعیان افغانستان» نوشته عبدالله شفایی

«افغانستان در پنج قرن اخیر» نوشته میرمحمد صدیق فرهنگ و به کوشش محمدابراهیم شریعتی

«افغانستان در مسیر تاریخ» نوشته میرغلام محمد غبار

«این قند پارسی» نوشته محمدکاظم کاظمی

«بررسی جامعه‌شناسی پیامدهای فرهنگی بازگشت مهاجران به افغانستان» نوشته محمدعیسی عالمی (بصیر)

 «پشت پرده افغانستان» با ترجمه اسدالله شفایی

«تاریخ درانیان» نوشته حسین شیرازی،

«جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی شیعیان افغانستان» نوشته محمدحسین فرهنگ

«دیوان خلیل‌الله خلیلی» به کوشش محمد کاظم کاظمی

«سرخ‌جامگان بامدادی» به کوشش حمزه واعظی،

«سرزمین و مردم افغانستان» نوشته مری لوئیس کلیفورد با ترجمه مرتضی اسعدی

«شعر مقاومت افغانستان» به کوشش ابوطالب مظفری و نادر احمدی

کتاب‌های «فیض قدس: احوال و آثار میرزا عبدالقادر بیدل» نوشته خلیل‌الله خلیلی

«کرسی‌نشینان کابل» نوشته مهدی فرخ و به کوشش محمدآصف فکرت،

«گزارش سفارت کابل» به کوشش محمدآصف فکرت

«گفتمان جهانی شدن و اسلام سیاسی در افغانستان پساطالبان» نوشته عبدالقیوم سجادی،

«گل سرخ دل‌افگار» نوشته محمدجواد خاوری

«تاریخ گردآوری، نشر و پژوهش افسانه‌های مردم فارسی‌زبان» نوشته روشن رحمانی

«نهضت‌های اسلامی افغانستان» نوشته سیدهادی خسروشاهی

«هزاره‌های افغانستان» نوشته عسکر موسوی با ترجمه اسدالله شفایی

«همزبانی و بی‌زبانی» نوشته محمدکاظم کاظمی

نمایش مستند «ماموریت خدا»

هم چنین در این مراسم از خانواده شهید احمدرضا سعیدی که مستند به کوشش محمد سرور رجایی با عنوان «ماموریت خدا» نیز تولید شده و در این مراسم نمایش داده شد، تجلیل شد.

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

97 − = 89