شعر آیینی : دیروز ، امروز

رضا اسماعیلی

رضا اسماعیلی یادداشت با عنوان «شعر آیینی : دیروز ، امروز» منتشر کرد و آن را به استاد محمدعلی مجاهدی تقدیم کرد.

متن این یادداشت به این شرح است:

تقدیم به پدر شعر آیینی ، استاد دین آگاه «محمد علی مجاهدی»

شعر آیینی : دیروز ، امروز

شعر شاعران نسل اول ودوم انقلاب که در فضای انقلاب و سال های دفاع مقدس بالیده بودند ، هر چند پیشانی نوشت «شعر آیینی» را نداشت ، ولی به معنای واقعی کلمه – هم در صورت و هم در سیرت – شعر آیینی بود . ولی بسیاری از شعرها که این روزها عنوان شعر آیینی را بر پیشانی خود دارند ، به خاطر کژتابی های مضمونی و اعتقادی ، نه تنها شعر آیینی نیستند ، بلکه به نوعی در مسیری مخالف با روح دین و آیین حرکت می کنند !

وجه تمایز شاعران نسل اول و دوم انقلاب با بعضی از شاعران نسل امروز در کیفیت سلوک دینی آنان است . شاعران نسل اول و دوم انقلاب به خاطر درک حضور عالمان و عارفان کامل و عاملی چون امام و شاگردی در مکتب انسان ساز اسلام اندیشان فرهیخته ای چون استاد مطهری ها ، طالقانی ها ، بهشتی ها ، مفتح ها ، شریعتی ها ، جلال آل احمدها و … از صورت دین به سیرت دین راه یافته و حقیقت محمدی ( ص ) را دریافته بودند . در سینه آنان محبت اهل بیت ( علیهم السلام ) بالی برای پریدن به ملکوت معرفت دینی بود . ولی متاسفانه امروز بسیاری از ما در منزل «محبت» متوقف مانده ایم و گامی در مسیر صعود به ملکوت معرفت و حکمت دینی بر نداشته ایم . به خاطر همین نقیصه است که از جان و جهان بسیاری از شعرهای آیینی امروز ما بوی کفر و شرک به مشام می رسد ! و رفته رفته شعر آیینی ما دارد به شعری « ضد آیینی » تبدیل می شود . شعری که به تاوان جهل از قاف کمال مضامین رهایی بخش و انسان سازی چون اشعار زیر سقوط می کند :

۱

تو مرگ را به سخره گرفتی کجا رواست
تا نام تو خلاصه شود در عزا فقط ؟
خون بود و داغ بود و عطش بود و ناله بود
اما نبود این همه ماجرا فقط…

۲

همین پیام سواران ظهر عاشوراست
که: مرگ شایدمان گر پیاده باید مرد
پیام سرخ شهیدان کربلا این است
که: در مصاف ستم ایستاده باید مرد!

(محمد علی مجاهدی)

۳

رسم آزادی و پیکار حقیقت‌جویی

همه‌جا صفحه تابنده آیین تو بود

آنچه بر ملت اسلام، حیاتی بخشید

جنبش عاطفه و نهضت خونین تو بود

تا ز خون تو جهانی شود از بند آزاد

بر سرِ ایده انسانیِ خود جان دادی

در ره کعبه حق‌جویی و مردی و شرف

آفرین بر تو که هفتاد و دو قربان دادی

آنکه از مکتب آزادگی‌ات درس آموخت

پیش آمال ستمگر ز چه تسلیم شود؟

زور و سرمایه دشمن نفریبد او را

که اسیر ستم مردم دژخیم شود

( محمدرضا شفیعی کدکنی)

و در باتلاق شعرهای عفن ، مبتذل و شرم آوری چون شعرهای زیر سرنگون می شود :

رقاصم و رقاصم ، رقاصه عباسم … !!

این فاجعه زمانی اتفاق می افتد که ما بی بهره از دانش و بینش دینی در مسیر محبت اهل بیت گام بر داریم . امام صادق ( ع ) در مورد کسانی که بدون دانش و بینش اصیل دینی سنگ محبت خاندان رسالت را به سینه می زنند چنین می گوید : «اَلْعَامِلُ عَلَى غَیْرِ بَصِیرَهٍ کَالسَّائِرِ عَلَى غَیْرِ اَلطَّرِیقِ لاَ یَزِیدُهُ سُرْعَهُ اَلسَّیْرِ إِلاَّ بُعْداً» ، کسى که بدون بینش و بصیرت عمل کند، همچون کسى است که در بیراهه رود، چنین کسى هر چه تندتر رود، از راه دورتر مى افتد . ( اصول کافی ، ترجمه کمره ای ، جلد ۱ ، ص ۱۲۵ )

مولی الموحدین ، امام علی ( ع ) نیز می فرماید : «المتعبّد على غیر فقهٍ کحمار الطّاحونه ؛ یدور و لا یبرح» کسى که بدون فهم و شناخت عبادت کند، مانند خر آسیاست که پیوسته مى‌چرخد.‏ (سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج ۲، ص ۱۱۴٫)

از این منظر و به خاطر برخورداری از جوهر اندیشه ، حکمت و معرفت دینی ، سخت بر این باورم که شعر اصیل دینی و آیینی ما شعر انقلاب ، دفاع مقدس و پایداری ست . شعری که از رسالت و اصالت برخوردار و از آسیب ها و انحرافات شعرهای آیینی امروز ما به دور است . امید آن که استادان و پیشکسوتان عرصه شعر دینی و آیینی ما با تامل در این دقیقه ، و برای هدایت قافله شعر آیینی به مسیر اصلی – پیش از آن که این قافله سر از ترکستان در آورد – چاره ای بیاندیشند . اینچنین باد .

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

− 5 = 3