نوای نفر

استاد محسن‌ نفر، آهنگساز،ردیف دان ،محقق ، نوازنده صاحب سبک ، مدرس تار و سه‌تار و در یک کلام موسیقیدانیست که در سال 1370 از طرف وزارت علوم رتبه علمی استادیاری موسیقی، از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نشان درجه یک هنر را دریافت کرده و دانش آموخته فلسفه نیز هست و جالب اینکه رد فلسفه را علاوه بر نظراتشان، در آهنگسازی و قطعاتشان هم می توان یافت. در سال 1360 با پیوستن به واحد موسیقی نهاد خود جوش “حوزه اندیشه و هنر اسلامی” که توسط حسام الدین سراج پایه ریزی شده بود ، آثار ماندگاری را چه به لحاظ هنری و چه به لحاظ دینی و فرهنگی خلق کرد.

نفر به‌جز گروه موسیقی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی،  از سال 1376 به مدت هفت سال، آهنگسازی و سرپرستی گروه موسیقی مینیاتور را بر عهده گرفت و پس از  آن مشغول تمرین با گروه غوغا شد.آثار نفر شامل تك‌قطعه‌هایی كه در دوره تحصیل ساخته و اجرا كرده ، آهنگسازی و اجرا و تك‌نوازی تار در آلبوم‌های «وصل مستان» یا نینوا (3) در سال‌های 5ـ1364، «شمس الضحی» یا نینوا (4) که با ارکستر تار اجرا شده در سال‌های 6ـ1365 و تك‌نوازی تار در «باغ ارغوان» یا نینوا (5) در سال‌های 7-1366 است. به‌جز این‌ها، او آهنگسازی و اجرا و تکنوازی تار آلبوم “یاد یار” 1369را كه سراج خواننده آن است‌، بر عهده داشت . در سال 1380 شركت سروش، نخستین اثر تك‌نوازی تار محسن نفر را با نام «فكر نو» منتشر كرد. دو آلبوم تکنوازی تار به نامهای یاس و خاکستری آبی (که حقیقتاً مجموعه های بسیار باشکوهی هستند و شامل ملودی های نو، آهنگسازی متفاوت و سبک نوازندگی تار استاد نفر می باشند) ، همچنین اخیراً اجرای ردیف زیبا و مفصل موسی خان معروفی و مجموعه خود آموز تار و سه تار از ایشان منتشر شده  است. قطعات فوق العاده ای هم از ایشان در سایت ایران صدا موجود است .

با نگاهی به آثارشان خواهید دید ایشان نوازنده ای بسیار توانا  و تکنیکی و همچنین صاحب سبک هستند ، کارهای نو و متفاوتی در موسیقی ایرانی ساخته اند (مثلا آلبوم های قدیمی ایشان مثل شمس الضحی و وصل مستان را گوش کنید و ببینید هنوز هم خیلی تازه هستند) و آهنگسازیهایشان خیلی خاص و پیچیده و خلاقانه  و غیر قابل پیش بینی است (خصوصیاتی که در کارهای استاد علیزاده هم فراوان دیده می شود) ، حس و حال بسیار زیبایی در کارهایشان است ، ریتمها و الگوهای مضراب کارهایشان جدید و متنوع و  بسیار زیباست ، پاساژها و حرکات آکروباتیک سریع و پیچیده ای در کارهایشان دارند و تفاوت آنها با موارد تقریباً مشابهی که برخی انجام می دهند این است که این کارها برای نمایش مهارت نوازندگی و ایجاد هیجان صرف نیست بلکه جرئی از قطعه می باشد و دارای بیان و معناست ، سونوریته(صدادهی) سازشان بی نظیر است و گاهاًصداهای جالبی با ساز تولید میکنند (مثلاً صدایی شبیه خنده: آلبوم خاکستری آبی – ترک 16-سی دی اول) که البته این موارد هم در راستای حرفیست که قرار است با ساز زده شود. از ویژگیهای آهنگسازی ایشان اینست که قطعاتشان را برای اجرای ارکستر و سلو تنظیم می کنند و قابلیت ارکستری شدن آثار و اجرای آنها با ارکسترهای بزرگ چیزیست که در کارهای سنتی خیلی کم دیده می شود.

از ویژگی های ممتاز نوازندگی ایشان اجرای یک تنه ی سلو و ارکستر در تکنوازی هایشان است ! به عنوان مثال در اجرای قطعه ای در ماهور که در سایت ایران صدا موجود است انگار یک تکنواز تار و یک ارکستر تار قطعه را اجرا می کنند ! و ساخت قطعه و فضاسازی و شیوه نوازندگی ایشان به گونه ایست که در تکنوازی هایشان(مثل آلبوم یاس و…) نیازی به وجود ساز دیگر ، حتی ساز کوبه ای احساس نمی شود . در ضمن ایشان بداهه نوازی های فوق العاده ای دارند و می توانند مخاطب را چند ساعت میخکوب کنند بدون اینکه زمان را احساس کند. نکته مهم دیگر خلاقیت ، نوآوری ، ابداع و ساختارشکنی(چیزی که برخی به غلط ادعای آنرا دارند) در موسیقی ایرانی است و ظرفیتهای جدیدی از موسیقی ایرانی را آشکار کرده اند . مثلاً در آلبوم فکر نو ایشان چهارگاه را در ساختاری جدید و با نت شاهد و ایست جدید اجرا کرده اند و البته حال و هوای کار همان چهارگاه ایرانیست و این ساختار شکنی در کارهایشان مثل اجرای جشنواره یا اجراهای سایت ایران صدا ، دیده میشود به طوریکه مثلاً همایون یا نوایی زده اند که در عین حال که نوا هست ولی با نوای ردیف و اجراهایی که از نوا شنیده ایم خیلی متفاوت است ونت شاهد و ایست در اجرای ایشان با نت شاهد و ایست دستگاهها متفاوت است و گویی برداشت آزاد ایشان از آن دستگاه است یا شاید خلق دستگاه ها و آوازهای جدید . ایشان همچنین در سال 1355 قطعات و اتودهای معروف غربی را با تار اجرا کرده اند (کاری که برخی تازگی انجام داده اند و خیلی هم به آن میبالند!)ولی ظاهراً خیلی از اینکار لذت نمی برند و آنرا تکرار نمی کنند .

ایشان فردی صاحب اندیشه هستند که بخشی از آنها در مصاحبه ها و نوشته هایی که در آلبوم هایشان، مجله خردنامه و نیستان از ایشان منتشر شده مشهود است. نفر همچنین در زمینه ساخت موسیقی فیلم فعال بوده وتدریس هم دارند. موسیقی فیلم‌های مرگ دیگری (نوشته مخملباف و به كارگردانی محمدرضا هنرمند)، هُودج (مجید مجیدی)، معبر (بهزاد بهزادپور)، سینمایی گوركن (محمدرضا هنرمند)، بلمی به سوی ساحل (رسول ملاقلی‌پور) و روزنه (جمال شورجه) از آثار ایشان است.ایشان صاحب مقام ابداعی هستند و آنرا در جشنواره اجرا کرده اند و مورد استقبال هم قرار گرفته است ،« آن مقام ابداعی حاصل یک کنکاش و سلوک شخصی در موسیقی خودمان بود که باعث شد تا من آن مقام را پیدا _ و درواقع کشف _ کنم  و یک حرف تازه ای در موسیقی بود . این مقام را در سال 85 اجرا هم کردم . ولی متاسفانه رسانه ها اصلا حمایت نکردند و دنبال قضیه را نگرفتند . شاید اگر اساتید دیگر این کار را کرده بودند، با پیگیریهای رسانه ای که از این قضیه می شد ، الان گوش فلک پر شده بود از سر و صدای این موضوع . اتفاقا یکی از دیگر تصمیمات من که همانا قطع رابطه با رسانه ها بود ، به خاطر همینگونه برخوردها  بود. ببینید به نظرم اکثریت رسانه ها سفارشی کار می کنند . مثلا یا از دوستان برخی آقایانند و یا از شاگردانشان و … و فقط می روند دنبال سوژه هایی که مربوط به این افراد باشد و این یک مقداری تبعیض است . عادلانه نیست . هیچ یک از رسانه ها مطلب را پیگیری نکردند ، ردیابی نکردند ، مطرح نکردند و … . گاهی اوقات آدمی فکر می کند همه چیز آن قدر باند بازی شده که موجبات دلسردی آدمهایی که داخل باند نیستند را فراهم می کند ».

ایشان در مورد نامگذاری مقام ابداعیشان (در سال 1388) هم اینطور پاسخ داده اند : «فعلا نامی انتخاب نکرده ام . من فقط گفته بودم یک مقام ابداعی . نامی مثل سه گاه یا چهارگاه یا همایون برای آن انتخاب نکرده بودم . برای همین آن را یک مقام ابداعی نامیدم و البته نامگذاری آن کار سختی نیست . من وظیفه داشتم که برای اهالی موسیقی این فکر را مطرح و ارائه کنم. اتفاقا روز اجرا در سالن حضاری که آمده بودند آنطور که من متوجه شدم خیلی هم باعث جلب توجه شان شده بود . اما خب بعدا به خاطر ضعف پوشش و انعکاس رسانه ای و برخی باند بازیها مطرح نشد . متاسفانه گاهی اوقات فرهنگ این مملکت بازیچه ی خوش آمدنها و بدآمدنهای گروههایی می شود که جای تاسف دارد ».  گروه “غوغا” به سرپرستی محسن نفر علاوه بر اجراهای خارج از کشور در جشنواره بیست و یکم موسیقی فجر با اجرای قطعه شاهکاری به نام مینیاتور پدیده جشنواره نام گرفتند. « این مجموعه‌ای بیش از دو ساعت قطعات مختلف بی‌كلام و باكلام است. به نظر خودم این آثار كه حدود هشت تصنیف را نیز دربرمی‌گیرد، كار بدیعی است ». مینیاتور در دستگاه ها و مايه هاي راست پنجگاه، افشاري، شور، بيات ترک، نوا، دشتي، سه گاه و بيات اصفهان تشکيل شده بود. البته اين مدگردي(مدلاسيون) يا اجراي دستگاه هاي مختلف و مرتبط کردن آنها به يکديگر ،آگاهانه و اصولي باعث تنوعي شيرين در فضاي قطعه مي شد و اینچنین مرکب نوازی ، با طول مدت 90 دقیقه در موسیقی ما بی نظیر است (همچنین تا امروز موسيقي اصيل ايراني کمتر شاهد قطعه يي با اين طول زماني بوده است). وی با شرکت در بخش هاي پژوهش، تکنوازي و گروه نوازي جشنواره موسيقي فجر تنها کسي بود که در سه بخش حضور داشت. او سال گذشته اش در بخش سخنراني و اجرايي جشنواره فجر به همراه گروهي از شاگردان تارنوازش به اجراي رديف ابوعطا به روايت آقا حسينقلي و علي اکبرخان شهنازي پرداخت. در آذر 86 به عنوان سرپرست گروه مولانا  به خوانندگی شهرام ناظری در قونیه اجرای کنسرت داشته اند .

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

79 − 72 =