همه‌چیز درباره جنگ

Sarhangi_b

صبح هنر | همه جای دنیا سربازان جنگ پیر می‌شوند اما ادبیات جنگ را جوان نگه می‌دارند چون به انرژی آن برای حل مشکلاتشان نیاز دارند. ما هم همینطور هستیم. در برخی کشورها به ادبیات جنگ می‌گویند ادبیات ناگزیر؛ یعنی اگر جنگی نبود، ما هم چنین ادبیات و هنری نداشتیم و قهرمانانمان را نمی‌شناختیم.

مرتضی سرهنگی، نویسنده پیشکسوت ادبیات پایداری با انتشار یادداشتی از مجموعه «همه‌چیز درباره جنگ» گفت:

در سال‌هایی که کار کردم، بعضی وقتها به کلمه هایی برمی خوردم که تنها یک کلمه نبود، بلکه مفاهیم زیادی پشت سر خود داشت. وقتی تا حدودی به این دنیا راه پیدا کردم، متوجه شدم این دنیا چقدر زیبا و شگفت است و چقدر به من کمک می‌کند، چیزهایی درباره جنگ یاد بگیرم. احساسم این بود وقتی در مورد موضوعی اطلاعات بیشتری داشته باشیم، منصفانه‌تر در مورد آن قضاوت می‌کنیم. از سوی دیگر می‌دیدم نظام رسانه‌ای ما همچنان دارد از دستور زبان تبلیغی برای جنگ پیروی می‌کند. همین‌ها باعث شد فکر کنم باید کاری کرد؛ اما نمی‌دانستم چه کاری. بعد به مجموعه مطالعاتی فکر کردم که در این سی سال، هم به ضرورت شغلی و هم به خاطر علاقه خودم به آن دست پیدا کرده‌ام. در این راه، نشریه «کمان» هم به من کمک کرد؛ چون گاهی برای نوشتن یک یادداشت به عنوان سرمقاله، در طول هفته دو تا سه کتاب می‌خواندم تا بتوانم معنایی را پیدا کرده یا در قالب موضوعی بحث کنم. این تجربه، چشم مرا به دنیای جنگ باز کرد و باعث شد احساس خوبی پیدا کنم. در واقع از دانسته‌های ناچیز خودم درباره جنگ لذت می‌بردم. با خودم گفتم چرا دیگران را از این دانسته‌ها محروم کنم. همین‌جا بود که به ذهنم رسید کلمه‌هایی از جنگ را که در پس خود مفاهیم مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و … دارند برای جوان‌ها ساده کنم. یعنی وقتی اسم قرارداد الجزایر را می‌شنوند، فقط در ذهنشان یک قرارداد معمولی نباشد، بلکه صفحات تازه‌ای از این مفهوم را برایشان باز کرده و به اندازه توانم تعریف کنم، یا عبارت های دیگری مثل خط تالوگ، حزب بعث و … اینها کلمه‌هایی است که وقتی درباره جنگ صحبت می‌شود، نظام رسانه‌ای ما دائم به کار می‌برد و از آنها رد می‌شود. در واقع کسی نیست مثلاً درباره خط تالوگ بحث کند و بگوید این خط چیست.

همه جای دنیا آنچه از جنگ‌ها می‌ماند، برای ملت‌ها قابل احترام است؛ چون به قیمت جان جوانانشان تمام شده و به عنوان یک دارایی ملی تلقی می‌شود. ملت‌ها از این دارایی ملی مراقبت می‌کنند. هر نسلی که بیاید یک چیزی به این دارایی اضافه می‌کند.

با یک مهندسی ساده فکر کردم جنگ ما هشت سال طول کشیده و هر سال هم وقایع مهمی در آن اتفاق افتاده است. حالا اگر بتوانم این وقایع را به سال تقطیع کنم، می‌توانم بر آن مسلط شوم و به شرح و توضیح این وقایع بپردازم. منتهی قبل از ورود به این داستان لازم بود تعدادی از این کلمه ها را بیشتر باز کنم. چون این کلمه‌ها کلیدی است؛ مثلا میشل عفلق، حزب بعث، طول مرزهای کشور ما با عراق و …

کتاب همه چیز درباره جنگ مرتضی سرهنگی

به این ترتیب در جلد اول کتاب «همه چیز درباره جنگ» یازده موضوع را به صورت کوتاه و ساده تعریف کردم. کسانی که می‌خواهند به جنگ ورود پیدا کنند، ابتدا لازم است با این مفاهیم آشنا شوند؛ مثلاً درباره اروندرود یا خط تالوگ صحبت می‌کنیم و می‌بینیم این یک حق بین‌المللی است. در کشورهایی که همجوار رودخانه زندگی می کنند، عمیقترین قسمت رودخانه به طور طبیعی مرز دو کشور تلقی می‌شود؛ در حالی که سال‌ها عراق این حق را از ایران گرفته بود.

در واقع این کتاب، برآمده از لذتی است که خودم از خواندن این اطلاعات و کشف دنیایی از مفاهیم که پشت این کلمه ها وجود دارد، به آن رسیده بودم و می‌خواستم دیگران را هم در آن شریک کنم. آخرین صفحه جلد اول این مجموعه، روز اول جنگ است. هیچ‌کس به ما نگفته است رمز حمله عراق به ایران یوم الرعد (روز صاعقه) بوده است. درباره این که روز سی و یکم شهریورماه ۱۳۵۹ است چند سطر نوشته‌ام. صاعقه‌ای عربی که قرار بود همه چیزهایی را که در این مرز و بوم دوست داریم به آتش بکشد.

تقسیم‌بندی وقایع در جلدهای دیگر از این قرار است که؛ جلد اول مجموعه در روز اول جنگ تمام می شود. جلد بعدی به شش ماه اول جنگ اختصاص دارد که شامل ۲۴ موضوع است. جالب است در این شش ماه به قدری ترافیک موضوع وجود داشت که نمی دانستیم چکار کنیم؛ مثلا سقوط خرمشهر که در چهارم آبان ۱۳۵۹ اتفاق می‌افتد یا اول مهر همان سال که ۱۴۰ فروند هواپیما به آسمان عراق می‌فرستیم و به عملیات کمان ۹۹ معروف است. در این شش ماه اتفاقات زیادی می‌افتد، حتی آماری دیدم که می‌گفت در همان شش ماه تعداد زیادی اسیر گرفتیم. اینها اطلاعاتی است که در این سال‌ها جمع‌آوری و تقطیع کردم تا انشاءالله بتوانیم این کار را به درستی انجام دهیم. جلدهای بعدی به وقایع مهم هر یک سال جنگ اختصاص خواهد داشت که در مجموع به هشت جلد خواهد رسید.

مهم این است که بدانیم جنگ، حادثه نیست، جنگ واقعه‌ای است که زمینه، متن و پیام دارد. مثلاً در بحث قرارداد الجزایر تا حدودی زمینه را مطرح کردم. گاهی جنگها باعث می شوند سرنوشت ملت‌ها تغییر کند. ملت‌ها برای این جنگ‌ها تاوان سنگینی می‌دهند؛ ممکن است یک کشور تبدیل شود به چند کشور یا چند کشور بدل شوند به یک کشور واحد. جنگ، جغرافیا را به هم می‌ریزد و این حادثه نیست. این اتفاق‌ها قطعا با برنامه‌ریزی‌های قبلی است و قرار است به جایی برسد. لازم است همه با ابعاد آن آشنا شویم. همه جای دنیا آنچه از جنگ‌ها می‌ماند، برای ملت‌ها قابل احترام است؛ چون به قیمت جان جوانانشان تمام شده و به عنوان یک دارایی ملی تلقی می‌شود. ملت‌ها از این دارایی ملی مراقبت می‌کنند. هر نسلی که بیاید یک چیزی به این دارایی اضافه می‌کند.

هنر و ادبیات جنگ در این میان جایگاه والایی دارد. همه جای دنیا سربازان جنگ پیر می‌شوند اما ادبیات جنگ را جوان نگه می‌دارند چون به انرژی آن برای حل مشکلاتشان نیاز دارند. ما هم همینطور هستیم. در برخی کشورها به ادبیات جنگ می‌گویند ادبیات ناگزیر؛ یعنی اگر جنگی نبود، ما هم چنین ادبیات و هنری نداشتیم و قهرمانانمان را نمی‌شناختیم. لازم بود من هم به سهم خودم چیزی به این دارایی اضافه کنم و این هشت جلد کتاب با همین نیت طراحی شد.

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

60 − = 59