شعر عاشورایی، بایدها و نبایدها

شعر عاشورایی، بایدها و نبایدها

صدرا وحدت– شعر عاشورایی، امروز به یک جریان عظیم و ارزشمند تبدیل شده است؛ جریانی‌که در آن شاعران هرکدام با زاویه نگاه خودشان در‌پی بیان واقعیت واقعه کربلا هستند، واقعه‌ای که از نظر حماسی و احساسی دارای بزنگاه‌های فراوانی است تا شاعران باورمند را به‌سوی خویش بکشاند؛ اما جریان شعر عاشورایی به‌عنوان تابعی از جریان شعر آیینی نیازمند آسیب‌شناسی است. در این گزارش با چند تن از شاعران آیینی کشور هم‌کلام شده‌ایم و درباره باید‌ و نبایدهای شعر آیینی به گفتگو نشسته‌ایم.

انقلاب و عاشورا

حسین اسرافیلی، شاعر پیش‌کسوت آیینی درباره باید‌ونبایدهای شعر عاشورایی، گفت: ورود به ساحت مقدس ائمه معصومین(ع)، آداب و ترتیبی لازم دارد که باید به‌جا آورد. ورود به شعر آیینی نیز مقدماتی را می‌طلبد که از‌آن‌جمله می‌توان به طهارت روح و پاکی دل و اتصال به یقین و معرفت اشاره کرد.
وی افزود: بعد از پیروزی‌ انقلاب اسلامی، توجه به آرمان‌های دینی و اهداف امام و استفاده از نمادها و شخصیت مذهبی و تاریخی بیشتر شد و شاعران بسیاری در حوزه شعر آیینی ورود کردند و آثار ارجمندی پدید آمد.
اسرافیلی گفت: ‌ورود شاعران جوان، بدون مطالعه و تعمق و تأمل به این ساحت مقدس آسیب‌هایی را به شعر مذهبی یا آیینی وارد می‌کند که نه‌تنها معرف بزرگی و کرامت و مظلومیت آن خاندان پاک نیست، بلکه گاهی وهن آنان را درپی دارد. استفاده از تعابیر سطحی و نازل عاشقانه‌های خیابانی، زبان سست و ضعیف و شلخته، بیان غیرواقعی و… مواردی است که گاه در شعرهای عاشورایی به چشم می‌خورد.

قرائت حماسی

محمدعلی مجاهدی، شاعر پیش‌کسوت آیینی درباره خلأ جریان شعر عاشورایی گفت: متاسفانه در پیشینه مکتوب شعر عاشورایی در زبان فارسی، جای خالی قرائت حماسی و ارزشی از فرهنگ گران‌سنگ حسینی کاملا مشهود است. در طول هشت سال دفاع مقدس صحنه‌های شگرفی را به چشم دیدیم که مفاهیم رهایی‌بخش و برگرفته از فرهنگ عاشورا را عینیت می‌بخشیدند و شاعران با کلید‌واژه‌های: بیداری، اعتراض، دفاع، پایداری، فداکاری، جهاد و شهادت دل‌سروده‌هایی ساختند که بعدها صبغه ماندگاری به خود گرفتند.
وی افزود: شاعران درد‌آشنای ما، با رصد‌کردن این مفاهیم بلند و ارزشی در کالبدشکافی واقعه کربلا، توانستند بین شعر مقاومت و شعر عاشورایی معاصر ارتباط تنگاتنگ و ناگسستنی برقرار سازند که تا همیشه قرائت حماسی از فرهنگ عاشورا را فریاد کنند.

محرم ۶١؛ آغاز شعر عاشورایی

عباس باقری گفت: حسین‌بن علی(ع) با شعار «ان کان دین محمد لم یستقم الا بقتلی، فیاسیوف خذینی» پیام‌آور رسالت احمدی و آرمان‌های آزادگی و ستم‌سوزی شد. این نگاه شهودی به شهادت، به بالندگی کلامی منجر شد که اینک آن را با نام شعر عاشورا می‌شناسیم. شاعران آیینی، حول این استوانه گرد می‌آیند و خیمه عاشورایی کلمه را بر‌می‌افرازند تا ارزش‌های الهی و آرمان‌های انسانی را از سر معرفت به تکریم بنشینند و مخاطبان تشنه‌جان آن کربلاییان را از زمزم زمزمه واژگان عاشورایی
سیراب سازند.
وی افزود: حسین‌بن‌علی(ع) خود نخستین کسی بود که پیش از شهادت، ملک‌الشعرای شعر عاشورا شد و چنین سرود: «یا لقوم من اناس رذل/ جمعوا الجمع لاهل الحرمین/ ثم ساروا تواصو کلهم/ باجتیاهی لرضا الملحدین» فرزند علی(ع)، شعر عاشورا را با چنین ابیاتی بنیاد نهاد. پس شعر عاشورایی از چنان قداست دیرینه‌ای برخوردار است که ریشه‌هایش را می‌توان در محرم ۶١هجری جستجو کرد و در هزاره‌های پس از آن در سایه‌سار برگ و بارش آسود و قریحه شاعران شیدایی را با عطر شکوفه‌هایشهودی‌اش آزمود.

امانت‌داری تاریخی

کامران شرفشاهی درباره شعر عاشورایی گفت: امانت‌داری تاریخی و علمی و پرهیز از سرودن شعر برای خوشایند این و آن، اصل مهمی است که باید به آن توجه شود. برخی شاعران برای جلب توجه عامه، شعرشان حرفی جز بیان قد و قامت، چشم و ابرو و زلف و گیسوی امام و یارانش ندارد و گاه حتی تا حد اشعار مبتذل عاشقانه تنزل پیدا می‌کند.
وی افزود: شاعران آیینی باید آفت‌های شعر عاشورایی را خوب بشناسند و از فلسفه عزاداری بر واقعه عاشورا آگاه باشند. شاعر آیینی باید باور داشته باشد که عاشورا عالی‌ترین جلوه حماسه، ایستادگی و مبارزه با ظلم و جهل است.
شاعر «از همیشه عاشقانه‌تر» گفت: در سال‌های اخیر جریانی درصدد است تا ادبیات عاشورایی را دوباره به همان حال‌وهوای سال‌های پیش از پیروزی انقلاب برگرداند. در این شیوه دیگر سخن از حماسه، عزت و پیام سرخ انقلاب عاشورا که خون ستمدیدگان جهان را به جوش می‌آورد، نیست و فضای حاکم بر آن فضای ارباب و رعیتی و همان فضای تخدیری ادبیات دوره قاجاریه است که در آن امام به شاه و سلطان و شهزاده تشبیه می‌شود و پیروان حضرت با تعابیر نازیبایی ‌خطاب ‌می‌‌شوند که در تقابل با آموزه‌های وحیانی و قرآنی و به دور از شأن انسانی است. جریانی که باید شاعران جوان و پیش‌کسوت با هوشمندی از آن جلوگیری کنند.

سوگ، حماسه، عرفان

حمیدرضا شکارسری گفت: شعر عاشورایی همواره بر یکی از سه رکنِ سوگ و حماسه و عرفان شکل گرفته است. این هر سه برآمده از شور قیام حسینی هستند. بی‌تردید، اما شور بدون پشتوانه شعور، نه تداوم لازم و نه تاثیر مورد‌انتظار را دارد. از این منظر، شعر عاشورایی در طول حیات خود بیش و پیش از برانگیختن اندیشه مخاطب، به انگیزش احساسی و عاطفی او نظر داشته است.
وی افزود: به‌همین‌دلیل شعر عاشورایی در مواردی پیام نهضت عاشورا را نادیده گرفته و بر وجه دراماتیک خویش افزوده است تا بر مخاطب عام تاثیری عمیق بگذارد و او را به هیجان آورد. آسیب‌شناسی شعر عاشورایی درواقع پرداختن به همین مسئله است.

منبع: shahrara.com

مطالب مرتبط:

من می‌گویم، شما بگریید، معرفی ده مجموعه شعر عاشورایی

گلچین شعرهای عاشورایی معاصر از نگاه برقعی

در سوگ مکن خلاصه فصل خون را؛ رباعی‎های عاشورایی رضا اسماعیلی

بر آستان اشک؛ شب شعر شور،شعور و حماسه

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

۳ پاسخ

  1. هادی گفت:

    واقعا مطلب خوبی بود درباره شعر عاشورایی. بازهم مقاله درباره شعر آیینی و عاشورایی منتشر کنید.

  2. معین گفت:

    عاشورایی همواره بر یکی از سه رکنِ سوگ و حماسه و عرفان شکل گرفته است. از این تیکه اش خیلی خوشم آمد. بازم مقاله بزارید درباره هنر دینی.

  3. رضازاده گفت:

    آره، این تیکه صحبت آقای شکارسری خیلی قشنگ بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

− 2 = 2